Dün akşam eski arkadaşım bana güzel bir kitap verdi.Last night my old friend gave me a nice book.
Bu cümlede sekiz sözcük sekiz farklı işi yapar. Gramer kitaplarında “edat”, “bağlaç”, “zamir”, “eylemsi” gibi adları gördüğünde bu işlere verilen adları görüyorsun. Bu bölüm, o adları ilk kez gören biri için yazılmıştır.
Büyük harita
Sekiz temel sözcük türü vardır. Beşi gerçek anlamlı sözcüklerdir (isim, sıfat, zamir, fiil, zarf); üçü görev sözcükleridir (edat, bağlaç, ünlem).
| Tür | Görevi | İngilizce | Örnek |
|---|---|---|---|
| İsim (ad) | Varlık, kavram adı | noun | kitap, Ali, mutluluk |
| Sıfat (ön ad) | İsmi niteler, belirtir | adjective | güzel ev, üç kitap |
| Zamir (adıl) | İsmin yerini tutar | pronoun | ben, o, bu, kim |
| Zarf (belirteç) | Fiili, sıfatı, zarfı niteler | adverb | hızlı koştu, çok güzel |
| Fiil (eylem) | İş, oluş, durum bildirir | verb | gelmek, yazmak, olmak |
| Edat (ilgeç) | İsimle ilişki kurar | preposition | için, gibi, kadar, ile |
| Bağlaç | Bağlar | conjunction | ve, ama, çünkü, ki |
| Ünlem | Duygu bildirir | interjection | Ah! Hey! Vay! |
Bu sekizin yanına iki kavram daha eklenir: fiilimsi ve çatı.
| Kavram | Anlamı | İngilizce | Örnek |
|---|---|---|---|
| Fiilimsi (eylemsi) | Fiilden türeyen, isim/sıfat/zarf görevli | verbal (infinitive, gerund, participle) | koşmak, koşan, koşarak |
| Çatı | Fiilin özneyle ve nesneyle ilişkisi | voice (active / passive) | yazdı / yazıldı |
Sözcük türleri nasıl anlaşılır?
Sözcüğün anlamına bakma; cümledeki işine bak. Aynı sözcük farklı yerlerde farklı tür olabilir.
| Cümle | “güzel” | Tür | Neden? |
|---|---|---|---|
| Güzel kız geldi. | güzel | Sıfat | “Kız” ismini niteliyor |
| Kız güzel konuştu. | güzel | Zarf | “Konuştu” fiilini niteliyor |
| Güzeller geldi. | güzeller | İsim | Sıfat isme dönüşmüş |
Beş soruyla tür bulma
- Ne yapıyor / ne oluyor? → fiil.
- Kim? Ne? sorusuna cevap veren varlık → isim.
- İsmin önünde, nasıl? kaç? hangi? → sıfat.
- Fiilin yanında, nasıl? ne zaman? nereye? → zarf.
- İsmin yerine geçiyor → zamir.
- Tek başına anlamsız, isme bağlı → edat.
- İki öğeyi ya da cümleyi bağlıyor → bağlaç.
Bir cümleyi çözümleyelim
Çocuklar dün akşam parkta arkadaşlarıyla birlikte neşeyle oynadı.The children played cheerfully with their friends in the park last night.
| Sözcük | Tür | Neden? |
|---|---|---|
| Çocuklar | isim | Varlık adı, özne |
| dün akşam | zarf (zaman) | “Ne zaman?” |
| parkta | isim (bulunma hâli) | “Nerede?” |
| arkadaşlarıyla | isim (araç/birliktelik ekli) | “Kiminle?” |
| birlikte | zarf | Fiili niteliyor |
| neşeyle | zarf (durum) | “Nasıl?” |
| oynadı | fiil | Yüklem, “ne yaptı?” |
Türkçe ve İngilizce arasındaki temel fark
| Türkçe | İngilizce | |
|---|---|---|
| Çoğul, iyelik, hâl | Ek ile: kitap-lar-ım-da | Ayrı sözcükle: in my books |
| Edat sayısı | Az (için, gibi, kadar) | Çok (in, on, at, to, from…) |
| Edatın yeri | Sonda (kitap için) | Başta (for the book) |
| Tanımlık (article) | Yok | a / an / the |