Ali dün okulda arkadaşına kitap verdi.Ali gave his friend a book at school yesterday.
Bu cümlede beş öge vardır: Ali (özne), dün (zarf tümleci), okulda (dolaylı tümleç), arkadaşına (dolaylı tümleç), kitap (nesne), verdi (yüklem). Cümleyi çözmenin yolu, yükleme sorular sormaktır.
Ögeler ve soruları
| Öge | Sorusu | Örnek | İngilizce |
|---|---|---|---|
| Yüklem (predicate) | Ne yaptı? Ne oldu? | Ali kitap okudu. | Ali read a book. |
| Özne (subject) | Kim? Ne? | Ali kitap okudu. | Ali read a book. |
| Nesne (object) | Neyi? Kimi? | Ali kitabı okudu. | Ali read the book. |
| Dolaylı tümleç (indirect object) | Kime? Nereye? Nerede? Nereden? | Ali okula gitti. | Ali went to school. |
| Zarf tümleci (adverbial) | Nasıl? Ne zaman? Niçin? Ne kadar? | Ali hızlı koştu. | Ali ran fast. |
Yüklem
Cümlenin temel ögesidir; genellikle cümlenin sonundadır. Yüklem yoksa cümle yoktur.
| Yüklemin türü | Örnek | İngilizce |
|---|---|---|
| Fiil | Ali geldi. | Ali came. |
| İsim + ek eylem | Ali öğretmendir. | Ali is a teacher. |
| Sıfat + ek eylem | Hava güzel. | The weather is nice. |
Özne
Yüklemdeki işi yapan ya da işten etkilenen varlıktır. Sorusu: kim? ne?
| Özne türü | Örnek |
|---|---|
| Gerçek özne | Ali geldi. |
| Gizli özne | (Ben) geldim. |
| Sözde özne | Kitap okundu. (edilgen) |
| Örtülü özne | Gidelim. |
Nesne
Geçişli fiilin etkilediği varlıktır.
| Tür | Örnek | İngilizce |
|---|---|---|
| Belirtili nesne (-i) | Ali kitabı okudu. | Ali read the book. |
| Belirtisiz nesne | Ali kitap okudu. | Ali read a book. |
Dolaylı tümleç
Yüklemden yönelme (-e), bulunma (-de) ya da ayrılma (-den) hâlinde bulunur.
Eve gittim.I went to the house.
Evde kaldım.I stayed at home.
Evden çıktım.I left the house.
Zarf tümleci
Yüklemi ne zaman, nasıl, niçin gibi sorularla niteler.
Dün geldi.He came yesterday.
Yavaşça yürüdü.He walked slowly.
Yağmurdan dolayı gelmedi.He didn't come because of the rain.
Sözcük sırası: SOV ve SVO
| Türkçe | İngilizce | |
|---|---|---|
| Temel sıra | Özne – Nesne – Yüklem (SOV) | Özne – Fiil – Nesne (SVO) |
| Örnek | Ali elma yedi. | Ali ate an apple. |
| Esneklik | Esnek; vurgulanan öğe yükleme yakın | Katı sıra |
Ali elmayı yedi.Ali ate the apple.
Elmayı Ali yedi.It was Ali who ate the apple. (Vurgu: Ali)
Yedi Ali elmayı.(Şiirsel, devrik)
Yüklemin yeri
| Sıra türü | Yüklem yeri | Örnek |
|---|---|---|
| Kurallı | Cümle sonu | Ali okula gitti. |
| Devrik | Cümle başı / ortası | Gitti Ali okula. |
Sık yapılan hatalar
| Hata | Açıklama | Doğrusu |
|---|---|---|
| Ali gitti okula. (günlük dilde) | Devrik; yazıda dikkat | Ali okula gitti. |
| ✗ Ali the book read. | İngilizcede SVO | ✓ Ali read the book. |
| Kitabı okudum ile Kitap okudum | Belirtili / belirtisiz nesne | Anlam farklıdır |